Vrijdag 28 mei wordt tijdens de nachtsalon ‘Rondom het Oudekerksplein’ vertoond in het Amsterdams Historisch Museum. Begin april stond deze documentaire uit 1968 op het programma bij Cineblend, een maandelijkse avond met diner, film en debat in het Soeterijn Café van het Tropentheater. Documentairemakers, visueel antropologen en belangstellenden komen samen om over een actueel maatschappelijk thema te discussiëren en filmfragmenten van uiteenlopende gasten te bekijken. Ik ga er regelmatig heen. Deze avond zat ik de discussie voor.

Meestal wonen de mensen in de films die tijdens Cineblend vertoond worden aan het andere einde van de wereld. Deze avond wonen ze om de hoek. Enkele vrouwen en één man die in de prostitutie werken of gewerkt hebben, roerden zich flink in de discussie. ‘Wat hebben wij er eigenlijk voor belang bij om in jullie films te komen?’ vroeg Oebele van de Rode Draad. Er ontspon zich een discussie tussen Meral Uslu en Metje Blaak over het verschil tussen ‘van binnen uit filmen’ en het al dan niet betalen van de mensen in de film.

Meral Uslu studeerde af met ‘Raamwerk’ en in 1991 maakte ze ‘Hoeren’. Mijn favoriete scene uit ‘Hoeren’, van een escort die voordat ze een klant bezoekt, even haar kaartsysteem raadpleegt voor zijn seksuele voorkeuren en familieomstandigheden, zit niet in de getoonde fragmenten van vanavond. Maar wel een portretje van een bekoorlijke man (‘ik ben een Braziliaans type’ met een hele zwoele stem) die telefonisch de mogelijkheden opsomt aan een potentiële klant.
Metje Blaak, na jarenlange ervaring in de prostitutie nu persvoorlichter van de Rode Draad en filmmaker, had enkele sterk contrasterende interviews meegenomen: een vrouw op leeftijd die vertelde hoe ze nog steeds genoot van het contact met haar klanten en een meisje dat het slachtoffer was van een wrede pooier.

Voor het educatieve programma van het Amsterdams Historisch Museum hebben Annemarie Proost en Wendy van Wilgenburg een videoportret gemaakt van ‘Lotte’, een jonge Nederlandse vrouw die vrijwillig op de Wallen werkt. Ook zij wilde niet herkenbaar in beeld, ze wil binnenkort starten met een studie. Tijdens Cineblend werd een fragment uit het interview getoond. Haar mening over Project 1012 is duidelijk: ramen sluiten drijft vrouwen de illegaliteit in. Raamprostitutie is zichtbaar en legaal, de ramen sluiten om vrouwenhandel tegen te gaan zal niet werken. Sterker nog: Volgens ‘Lotte’ wordt het pislink.

De avond begon en eindigde met twee mannen. Roeland Kerbosch maakte in 1968 de prachtige en ook als koopvideo documentaire ‘Rondom het Oudekerksplein’.

Frans Bromet toonde ‘work in progress’: regelmatig filmt hij op de Wallen de veranderingen als gevolg van project 1012. Een wereld van verschil tussen Haring Arie, de pooier die Kerbosch introduceerde in zijn wereld en Slim, ramenverhuurder anno 2010 die een softwareprogramma heeft om de verhuur van zijn ramen bij te houden. Mien, de echtgenote van Arie, tevens haar pooier, wilde voor de camera niet vertellen over haar werk. Bromet vertelde hoe moeilijk het is om buitenlandse vrouwen te filmen of verhalen over vrouwenhandel boven water te krijgen. Vrouwen die vrijwillig het werk doen zijn eerder bereid – en dan vaak alleen onherkenbaar – om te praten voor de camera dan vrouwen die gedwongen werken.

Wat is ons belang, vroeg Oebele zich terecht af. Het deed me terugdenken aan een van de pijnlijkste gesprekken die ik ooit had als conservator. In de tentoonstelling Liefde te koop (2002) werd een fragment vertoond van een AT5 programma waarin een vrouw vertelt over het werken op de tippelzone Theemsweg. Het was inmiddels een aantal jaren later en ze was gestopt met werk. Ze maakte bezwaar tegen het vertonen van het fragment en we verwijderden het. Ik ging bij haar op bezoek met een bos bloemen. Ze vertelde hoe moeilijk het is om je hele leven met een geheim te leven. Ze wilde onderwijzeres worden en we praatten erover of je dan zou kunnen zeggen dat je als prostituee gewerkt hebt. Ik zei haar dat ik hoopte dat door de tentoonstelling mensen misschien een beetje hun vooroordelen kwijt raken. Zelden heb ik me zo ontoereikend gevoeld.